Bulut Tohumlama ile Yapay Yağmur Yağdırmak Güvenli mi?

Son dönemde Teksas’ta yaşanan felaket niteliğindeki sellerin ardından, “bulut tohumlama” teknolojisine dair endişeler hızla yayıldı. Kulağa bir bilim kurgu ya da çizgi roman teknolojisi gibi gelse de, bilim insanları bu teknolojinin gerçek etkisinin sanılandan çok daha sınırlı ve zararsız olduğunu belirtiyor.

İşte bulut tohumlamanın ne olduğu, hava durumu üzerinde neleri yapıp neleri yapamayacağı hakkında bilmeniz gerekenler:

Bulut Tohumlama Nedir ve Nasıl Çalışır?

Bulutlar, su buharının atmosferdeki toz veya tuz gibi minik parçacıkların etrafında yoğunlaşmasıyla oluşan su damlacıklarını veya buz kristallerini barındırır. Ancak parçacıklar çok küçük kalırsa, bu su kütlesi yağışa dönüşmeden havada asılı kalır.

Bulut tohumlama, yağış potansiyeli olan bu bulutlara dışarıdan bir “dürtükleme” (nudge) işlemidir. Süreç temel olarak şöyle işler:

• Uçaklar veya yerdeki makineler, atmosfere parçacıklar (genellikle gümüş iyodür veya tuz) yayar.
• Bu bileşikler su moleküllerine bağlanır.
• Damlacıklar ağırlaşarak yağmur veya kar şeklinde yere düşmeye zorlanır.
• Daha alçak irtifada asılı duran “sıcak bulutlar” için genellikle deniz tuzu kullanılır çünkü bu bulutlar, suyu tutan parçacıkları –özellikle tuzu– seve seve bünyesine alır.

Bulut Tohumlama Ne Kadar Etkili?

Teksas’taki ani sellerin bu teknoloji yüzünden oluştuğu iddialarına karşı Arizona Üniversitesi Kimya ve Çevre Mühendisliği Profesörü Armin Sorooshian net bir dille karşı çıkmaktadır. Sorooshian’a göre bulut tohumlamanın bu boyutta bir felakete yol açması imkansızdır.

Sürecin kapasitesini anlatmak için şu benzetmeyi yapar: “Bir limonu gözünüzün önüne getirin. Bizim yaptığımız şey, o limondan sadece birkaç damla daha fazla su çıkarmaya çalışmaktan ibarettir.”

Başarılı bir tohumlama işlemi, yağış miktarını ancak %5 ila %15 oranında artırabilir. Bu oran, Teksas’ta görülen devasa selleri yaratma kapasitesinin çok uzağındadır.

Kullanım Alanları ve Tarihçesi

Bu teknoloji, “hava modifikasyonu” (weather modification) adı verilen daha geniş bir kategorinin parçasıdır (sis dağıtma veya doluyu engelleme gibi). Genellikle iklimi çok daha büyük ölçekte değiştirmeyi hedefleyen ve güneş ışığını manipüle eden “jeomühendislik” ile karıştırılsa da, bulut tohumlama çok daha yerel ve sınırlı bir işlemdir.

• Tarihçe: İlk olarak 1946 yılında General Electric laboratuvarlarında çalışılmıştır.
• ABD’deki Kullanımı: Wyoming ve Colorado gibi dağlık eyaletlerde kar yağışını artırmak için araştırma programları yürütülmektedir. Teksas’ta ise 20. yüzyılın ortalarından beri kuraklığı hafifletmek amacıyla bir araç olarak incelenmektedir.

Bulut Tohumlama ile Yapay Yağmur Yağdırmak Güvenli mi?

ABD Hükümeti Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), 2024 yılında bulut tohumlamada kullanılan gümüş iyodürü inceleyen çalışmaları gözden geçirmiştir. Yapılan inceleme sonucunda:

• Bu bileşiğin şu anda insan sağlığı veya çevre için bir tehdit oluşturduğuna dair hiçbir kanıt bulunamamıştır.
• Gümüş iyodürün moleküler yapısı, doğal olarak oluşan buza benzerlik göstermektedir.

Bilim insanları, ister gümüş iyodür ister deniz tuzu kullanılsın, bu moleküllerin hava durumu üzerindeki etkisinin “minimal” olduğu konusunda ısrarcıdır.