Türk Bilim İnsanları Ay ve Mars Toprağında Domates Yetiştirmeyi Başardı
Ege Üniversitesi bünyesinde yürütülen TÜBİTAK destekli bir proje kapsamında Türk bilim insanları, Ay ve Mars yüzeyini simüle eden zorlu koşullarda domates yetiştirerek uzay tarımında önemli bir başarıya imza attı. Gelecekte kurulması planlanan uzay kolonilerinin gıda ihtiyacını karşılamayı hedefleyen bu çalışma, dünya dışı yaşam senaryoları için kritik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Zorlu Uzay Şartlarına Dayanıklı Bitkilerle Toprak İyileştirildi
Gelecekteki uzay görevlerinde sürdürülebilir tarımı mümkün kılmak amacıyla başlatılan çalışmanın arka planında uzun soluklu bir biyolojik hazırlık süreci yatıyor. Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday öncülüğünde yürütülen projede, Amerika Birleşik Devletleri’nden özel olarak getirilen Ay ve Mars “regolit” simülantları kullanıldı.
Uzay yüzeyini kaplayan regolit adı verilen bu materyaller, Dünya toprağının aksine doğal bir canlılık barındırmıyor ve organik madde açısından son derece fakir bir yapı sunuyor. Araştırma ekibi, bu verimsiz yapıyı tarıma uygun hale getirmek için aşırı sıcaklık, kuraklık, tuzluluk ve ağır metal kirliliğine direnebilen “ekstremofit” bitkilerden faydalandı. Simüle edilmiş uzay toprağı ilk aşamada “schrenkiella parvula”, “arabis alpina” ve “noccaea sempervivum” gibi bitkiler ekilerek biyolojik olarak iyileştirildi. Bu yenilikçi yöntem sayesinde metal ve tuz oranı düşürülen regolitler, domates fidesi yetiştirmek için uygun sağlıklı bir forma kavuşturuldu.
Elde Edilen Ürünlerin Tüketilebilirliği Kalite Testleriyle Belirlenecek
Başarıyla sonuçlanan ekim işlemlerinin ardından projenin detaylı analiz ve karşılaştırma aşamasına geçildi. Doç. Dr. Rengin Özgür Uzilday, uzay biyolojisi alanındaki çalışmaların mikro yer çekimi gibi kısıtlı ortamlarda bitki yetiştirmenin mümkün olduğunu kanıtladığını belirterek, bu projeden elde edilen verilerin doğrudan uzay kolonilerine aktarılmasını hedeflediklerini vurguladı.
Laboratuvar ortamında regolit simülasyonlarında yetişen domateslerin bazılarından oldukça yüksek verim alındığı gözlemlendi. Çalışmanın ortaklarından Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Tansel Kaygısız, üretilen meyvelerin kalitesinin ve moleküler mekanizmalarının kapsamlı testlerden geçirileceğini duyurdu. Yapılacak analizlerde, normal Dünya toprağında yetişen domatesler ile regolit simülasyonlarında yetişen domatesler karşılaştırılacak. Bu incelemelerin sonucunda ortaya çıkacak veriler, uzay toprağında yetiştirilen gıdaların insanlar tarafından güvenle tüketilip tüketilemeyeceği konusunda belirleyici bir yol haritası sunacak.
